De kunst van aanwezig blijven
In Ledenblog #1 schrijft Karin Lorentz (Senior onderzoeker bij GGzE en Science practitioner bij Tranzo TiU) over haar onderzoek naar herstelondersteuning volgens cliënten.
Meer ‘zijn’, minder ‘doen’?
Misschien zit herstel minder in wat we doen als zorgprofessional, maar meer in hoe we aanwezig zijn? Deze vraag liep als een rode draad door mijn promotieonderzoek.
Onlangs is ons artikel “Transforming specialized mental health practice: Insights from clients’ perspectives on how to support recovery” gepubliceerd in PLOS Mental Health. Dit artikel schreef ik samen met Joyce Bierbooms en Inge Bongers, als onderdeel van mijn proefschrift Rediscovering psychiatry beyond disorder through Open Dialogue.
In dit kwalitatieve onderzoek spraken we cliënten in de specialistische ggz over hun ervaringen met Peer-supported Open Dialogue (POD) als een voorbeeld van hoe de ggz kan transformeren richting herstelondersteunende netwerkzorg. In deze benadering wordt namelijk radicaal gekozen voor persoonsgerichte en relationele zorg. We vroegen cliënten daarbij niet alleen of professionals herstel ondersteunen, maar vooral hóe zij dat in de praktijk ervaren.
Wat cliënten helpt: drie bouwstenen voor herstel
In onze thematische analyse van de interviews met cliënten kwamen drie samenhangende bouwstenen naar voren die volgens cliënten herstel ondersteunen:
- Zelfbeschikking versterken: professionals deden dit door ruimte te laten voor eigen keuzes (over doelen, tempo, wie aanschuift), vooruitgang expliciet te benoemen en het verhaal van de cliënt niet te herinterpreteren in professionele taal.
- Menselijke verbinding: niet door “aandacht tonen” in abstracte zin, maar door zichtbaar betrokken te zijn, emoties te delen, ervaringen te normaliseren en gesprekken openlijk te voeren in aanwezigheid van de cliënt en diens netwerk (“niets over mij, zonder mij”).
- Samenwerken zij-aan-zij: zorg die meebeweegt met wat nodig is, met een rustig tempo, vaste gezichten, actieve betrokkenheid van naasten en ruimte voor onzekerheid, ook bij professionals zelf.
Wat cliënten vooral waarderen, zijn netwerkgesprekken zonder vaste agenda, waarin meerdere hulpverleners en ervaringsdeskundigen open met elkaar reflecteren. Dit draagt bij aan het verzachten van machtsverhoudingen en aan een meer gelijkwaardige samenwerking.
De uitdaging: deskundigheid anders inzetten
Deze bevindingen roepen ook vragen op voor professionals. Als zelfbeschikking, verbondenheid en samenwerking zo centraal staan in wat cliënten als helpend ervaren, dan zijn dit misschien geen hulpmiddelen om tot herstel te komen, maar herstel in werking: iets wat ontstaat in de manier waarop professionals met hen samenwerken.
Dat verschuift ook de vraag hoe de sggz kan transformeren naar herstelondersteunende zorg. Misschien gaat die transformatie minder over het ontwikkelen van nieuwe interventies of modellen, en meer over onze positie als zorgprofessionals. Niet om minder deskundig te zijn, maar om die deskundigheid anders te gebruiken.
Hoe verhouden we ons daarbij tot onzekerheid en niet-weten, en tot de neiging om het over te nemen? Kunnen we ruimte laten zonder ons terug te trekken, en betrokken zijn zonder te sturen?
Zo verschuift de vraag van wat werkt naar hoe blijven we als zorgprofessionals aanwezig in een proces waarin we niet altijd sturen, oplossen of weten. Misschien ligt daar de werkelijke uitdaging van herstelondersteunende zorg.
Meer lezen?
Hier te lezen en open access te downloaden!
Interesse in het proefschrift of de publieksversie?
Ook een blog schrijven?
Ben je KOG lid en wil je ook een blog schrijven over je onderzoeksuitkomsten, proces of reflecties? Stuur dan een mail met je idee naar: nienke@koggz.nl
