Dwingende dynamiek doorbreken
Een moedig onderzoek vanaf de werkvloer
In ledenblog #2 schrijft KOG-lid Lisanne Stone over haar onderzoek naar een autonomie-bevorderende behandeling bij jongeren met ernstige anorexia nervosa. Lisanne is Universitair Docent bij Tilburg University en GZ-psycholoog bij een praktijk gespecialiseerd in hechting en trauma.
De worsteling met dwang en machteloosheid
Hoe maak je in de zorg voor jongeren met een levensbedreigende vorm van anorexia nervosa de afweging tussen dwang en autonomie? Hoeveel risico is daarin verantwoord? Dat waren vragen waar ik als behandelaar in de jeugdpsychiatrische crisiszorg mee worstelde. Onlangs publiceerde ik met mijn collega’s over een alternatieve benadering ten opzichte van de inzet van dwang bij de behandeling van ernstige anorexia nervosa bij jongeren. Voor mij op vele manieren met een primeur. Als eerste ontstond dit artikel vanuit een samenwerking met collega’s op de werkvloer – toen ik nog werkte in de psychiatrische crisiszorg voor jeugd. We worstelden binnen het team al langer met jongeren die langdurig onvrijwillig werden opgenomen, met het idee op deze manier de anorexia nervosa te behandelen. Soms hielp een onvrijwillige opname, en waren de jongeren gauw weer met ontslag, maar wanneer het niet hielp, ontstond vaak een machtsstrijd, een kat-en-muisspel, frustratie, onmacht, en vooral heel veel lijden.
Een risicovolle verschuiving naar autonomie
Op een bepaald moment ontstond het idee om – vergelijkbaar zoals bij jongeren die werden opgenomen voor suïcidaliteit bijvoorbeeld – een autonomie-bevorderend beleid in te zetten bij de jongeren waarvoor opname niet helpend was. Complicerend hierbij was dat de jongeren in kwestie een dusdanig laag lichaamsgewicht hadden dat er volgens medische maatstaven een groot risico was op overlijden. Een moedige psychiater en behandelcoördinator besloten na zorgvuldige afweging het risico toch aan te gaan en aan te sturen op ontslag en bevorderen van de autonomie. Via de sociotherapeuten, die vaak een persoonlijke band opbouwden met de voorheen opgenomen jongeren, hoorden wij dat de jongeren waarbij dit nieuwe beleid werd ingezet bleven leven en opknapten.
Reflecteren in de hectiek: samen met de jongere
Gezien de grote impact van gedwongen zorg op jongere, ouders en ook het behandelteam besloten we dat we onze positieve ervaring met een breder publiek wilden delen. In de hectiek die het dagelijks werk op een crisisafdeling kleurt is reflecteren op je handelen een uitdaging, laat staan schrijven over je handelen. Maar toch was dat wat we deden. Sociotherapeuten, psychiater, GZ-psychologen – elke discipline leverde een bijdrage. De tweede primeur was dat ook een jongere met ervaringskennis een bijdrage leverde en als co-auteur is opgenomen in ons auteursteam.
De terugkeer naar de wetenschap
Wat ik destijds nog niet wist is dat de manier waarop we het artikel vormgaven – aanvankelijk met twee case studies – later aangevuld met thematische analyses – geschikt was als een vorm van kwalitatief onderzoek. De derde primeur, en op deze manier mijn herintrede in de wetenschap nadat ik de wetenschap eerder verruild had voor de praktijk. Waar ik voorheen psychometrie onderzocht, past het kwalitatief onderzoek me na een aantal jaren praktijk- en levenservaring veel beter met haar focus op diepgang, het innemen van positie, transparant zijn over je eigen positie en ruimte voor reflectie. En het belangrijkste; de mogelijkheid die kwalitatief onderzoek geeft om in de psychiatrie de stem van ervaringskennis meer impact, gewicht en waarde te geven. Het belangrijkste wat ik leerde van deze ervaringskennis in het maken van de afweging tussen dwang en autonomie is dat je zeker kan weten dat meer dwang beschadigend is, terwijl je bij kiezen voor autonomie een caleidoscoop opent met kansen voor de jongere de kleur te kiezen die haar past.
Verder lezen
Hier kun je het Engelstalige artikel lezen.
Over de alternatieve behandeling verscheen eerder al een Nederlandstalige publicatie.
