KOG zoekt een fenomenologische en narratieve benadering van mentale gezondheid

Veel inspiratie en kennisuitwisseling bij derde KOG symposium

We kijken terug op een inspirerend KOG symposium over het werken met ervaringsverhalen in de GGZ. Met een divers gezelschap van promovendi, research-practitioners, ervaringsdeskundige onderzoekers, studenten, therapeuten en opleiders bespraken we verschillende voorbeelden van het werken met ervaringsverhalen. Ervaringsverhalen vormen een rijke kennisbron voor onderzoek en praktijk in de GGZ. We maakten kennis met een grote variatie aan mogelijkheden om ervaringsverhalen op te halen, te analyseren en te delen met een breder publiek.

Herstelgericht verhalen interpreteren?

Binnen de GGZ worden clinici en onderzoekers getraind om verhalen van patiënten sterkt te sturen en structureren, en hun verhalen te interpreteren in termen van psychopathologie. Hoe kunnen we meer ruimte creëren voor ervaringsverhalen? En zijn er manieren om verhalen meer in lijn met de herstelvisie te beluisteren en bestuderen? Die vragen motiveerden het onderzoek van Nienke van Sambeek bij de Verhalenbank Psychiatrie. Zij stelde vast dat narratieve analyse goed aansluit bij de herstelvisie, met name door de focus op holistisch begrip van de persoon en diens verhaal. Het analyseren van verschillende patronen van betekenisgeving kan helpen om weg te bewegen van een focus op pathologie en te onderzoeken welke betekenis iemand helpt of tegenwerkt. Zo vond Nienke bijvoorbeeld grote verschillen in hoe mensen met psychose gevoeligheid betekenisgeven aan trauma. Die verschillen geven bruikbare ingangen voor persoonsgerichte zorgverlening.  

Thema’s in beeld brengen

Roman Giling illustreerde een andere benadering van ervaringsverhalen van mensen met psychosegevoeligheid en nam ons mee in de stappen van zijn thematische analyse. Roman reflecteerde op de meerwaarde van samenwerking met een klankbordgroep die zijn interpretaties hadden verrijkt. Daarnaast maakten we kennis met de relatief onbekende OSOP-methode om axiaal coderen te ondersteunen. We kregen een mooie preview van een videofragment voor de website pratenovergezondheid, waarop de uitkomsten van het onderzoek worden vertaald.  Hierbij kwam direct de kracht van film als medium om persoonlijke ervaringen over te brengen naar voren.

Een morele opgave voor onderzoekers

Verhalencollecties zoals de Verhalenbank Psychiatrie en patiëntervaringsverhalen passen goed in het streven naar FAIR -data. Door verhalen voor meerdere onderzoeken te gebruiken worden publieke middelen beter besteed en respondenten minder belast. Wel is het belangrijk om ons te realiseren dat de mensen die een boek schrijven of in een interview participeren, een selecte groep van mensen met psychische kwetsbaarheid vertegenwoordigt, zo betoogde Marjolijn Heerings. Onder het motto ‘inclusiviteit vraagt methodologische flexibiliteit’ daagde zij ons uit om kritisch te reflecteren op het soort de verhalen dat we niet horen en wat we daarmee missen. Een gangbare praktijk in kwalitatief onderzoek in de GGZ is om mensen te interviewen die hun verhaal willen en kunnen delen. Maar wat als mensen hun verhaal niet zo coherent onder woorden kunnen brengen? Bijvoorbeeld mensen met dementie, of mensen in de langdurige zorg met een meervoudige beperking? Zij draagt verschillende benaderingen aan om deze ongehoorde verhalen ook op te halen, zoals de small-story approach, het observeren van verhalen en art-based research. Het combineren van verschillende vormen van ervaringsverhalen ophalen is zowel kwaliteit verhogend als moreel wenselijk, aldus Marjolijn.

Meedenken en doen?

Doe je ook onderzoek  met ervaringsverhalen? Heb je vragen, ideeën, of inzichten die je wilt delen met ons collectief? Word dan lid en doe mee aan een van onze volgende symposia.